خورد ، - البته در صورتى كه آن چيز عملى باشد كه انجام آن از ترك آن بهتر باشد « 1 » - ، در اين صورت بايد آن عمل خير را بجا بياورد و كفاره اى بر او نيست و اين سوگندها از خطوات شيطان است . مؤلف : احاديث بطورى كه ملاحظه مىفرمائيد همه بر اين اساس است ، كه مراد به خطوات شيطان اعمالى باشد كه كسى بخواهد با انجام آن به خدا تقرب جويد در حالى كه مقرب نباشد ، چون شرع آن را معتبر نشمرده ، هم چنان كه ما نيز در بيان سابق خود اين معنا را خاطر نشان كرديم . بله در خصوص طلاق و امثال آن وجه ديگرى براى بطلان قسم هست و آن اين است كه در قسم و هر انشاء ديگر ، شرط كردن باعث بطلان است ، چون تعليق با انشاء منافات دارد ، و چون مسئله فقهى است جاى بحثش اينجا نيست . و مراد امام از سوگند به غير خدا ، آن سوگندى است كه شرع اثرى بر آن مترتب نكرده و يا آن سوگندى است كه خدا خودش آن طور سوگند نخورده و هيچ حرمت و كرامتى برايش ثابت نشده است . و در تفسير مجمع البيان از امام باقر ع روايت كرده كه در ذيل جمله : * ( ( وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا ، كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ ) ) * الخ ، فرموده : يعنى مثل كفار ، در اين كه تو ايشان را بسوى ايمان مىخوانى ، نظير مثل چوپانى است كه گله خود را صدا مىزند با اينكه گله فقط صداى او را مىشنود ولى سخنانش را نميفهمد . « 2 » بحث اخلاقى و اجتماعى آراء و عقايدى كه انسان براى خود انتخاب مىكند ، يا تنها افكارى نظرى است كه مستقيما و بدون واسطه ، هيچ ربطى به عمل ندارد ، مانند رياضيات و طبيعيات و علوم ما وراء الطبيعه و يا افكارى است عملى كه سر و كارش مستقيما با عمل است ، مانند مسائل مربوط به خوبى و بدى اعمال و اينكه چه عملى را بايد كرد ؟ و چه عملى را نبايد كرد ؟ در قسم اول راه تشخيص افكار صحيح از افكار و عقايد ناصحيح ، تنها پيروى علم و يقينى است كه از راه برهان و يا حس دست ميدهد . و در قسم دوم راه منحصر در تجربه است ، يعنى آن عملى را صحيح بدانيم كه ببينيم

--> 1 - فروع كافى ج 7 ص 443 حديث 1 2 - تفسير مجمع البيان ج 1 ص 255